Fundi i Jugosllavisë

Erë e re në Ballkan?

Koment nga:Ardi PULAJ/ TIRANË

Nuk mund të kalohej pa indiferencë në qarqet politike të Tiranës marrëveshja historike mes Serbisë dhe Malit të Zi për krijimin e një shteti me të njëjtin emër, duke shmangur termin tashmë të vjetëruar: Jugosllavi. Udhëheqësit serbë dhe malazezë kanë nënshkruar në Beograd një marrëveshje për ribërjen e Jugosllavisë, duke ndaluar shpërbërjen e pjesës së mbetur. Pas bisedimeve në Beograd,  presidenti jugosllav Vojisllav Koshtunica tha se ai dhe presidenti malazez Millo Gjukanoviq kishin rënë dakord për një zgjedhje të re dhe origjinale për të ardhmen e Jugosllavisë. Marrëveshja u arrit nën ndërmjetësimin e shefit për politikën e jashtme dhe të sigurisë të Bashkimit Evropian, Havier Solana. Zoti Solana tha se marrëveshja ishte një hap i madh drejt stabilitetit në rajonin e Ballkanit dhe në të gjithë Evropën. Nga ana e tij, presidenti malazez Gjukanoviq tha se populli malazez, shumë prej të cilëve duan pavarësi të plotë, kishte të gjitha arsyet për të qenë i kënaqur me marrëveshjen, megjithatë ai nuk përjashtoi të drejtën e vendit të tij për vetëvendosje në një periudhë në të ardhmen. Serbia dhe Mali i Zi do të mbeten bashkë jo si një federatë apo konfederatë, por si shtete gjysmë të pavarura. Ato do të jenë përgjegjëse për ekonomitë e tyre, por do të kenë përgjegjësi të përbashkët për çështjet e jashtme dhe mbrojtjen. Ato do të kenë gjithashtu monedhat e tyre dhe rregulla doganore të veçanta.

Reagime shqiptare…

Komisioni i Politikës së Jashtme i Kuvendit të Shqipërisë ka vlerësuar arritjen e marrëveshjes midis presidentit të Serbisë, Vojislav Koshtunica dhe atij të Malit të Zi, Millo Gjukanoviq, për krijimin e shtetit Serbi-Mali i Zi si "zhvillim të ri në gjetjen e ekuilibrave të duhur të bashkëjetesës mes tyre". “Marrëveshja është përpjekje për të shmangur tensionet dhe konfliktet e vazhdueshme, që kanë karakterizuar Jugosllavinë e vjetër, e cila me këtë akt humbet edhe atë çfarë i kishte mbetur deri në këtë kohë, emrin”, thuhet në një deklaratë të këtij komisioni. Gjithashtu, marrëveshja serbo- malazeze është një akt që do të forcojë më tej logjikën e ftohtë të kompromiseve dhe zgjidhjeve me interes reciprok në rajon duke i kontribuar stabilitetit në Evropën Juglindore. Komisioni i Politikës së Jashtme shpreh besimin se marrëdhëniet midis Republikës së Shqipërisë dhe shtetit të ri Serbi-Mali i Zi do të zhvillohen në të mirë të dy vendeve në rrugën e përbashkët të integrimit evropian. Pas konstituimit të institucioneve demokratike të Kosovës, kjo marrëveshje përbën një hap tjetër me rëndësi në rrugën e saj evropiane dhe për përcaktimin e statusit përfundimtar të ish-pjesëve përbërëse të ish - federatës jugosllave. Komisioni përshëndet kontributin e shefit të politikës së jashtme dhe sigurisë të Bashkimit Evropian,  Havier Solana, në arritjen e marrëveshjes, si dhe ndihmesën e faktorëve të tjerë ndërkombëtarë në këtë proces. Ndërkohë që marrëveshja për lënien e shtetit jugosllav vetëm në histori ka shkaktuar reagime të ndryshme në Kosovë, i përshëndetur nga disa shqiptarë si një hap drejt pavarësisë, por i vlerësuar nga serbët si një hap më larg pavarësisë. Për disa udhëheqës shqiptarë në Kosovë, zhdukja e Jugosllavisë nga harta do të thotë vetëm një gjë, fundi i një rruge për administratën ndërkombëtare të vendosur pasi NATO bombardoi Serbinë në vitin 1999 për shtypjen e shqiptarëve të Kosovës. "Kjo marrëveshje do të shpejtojë procesin e pavarësisë për Kosovën, sepse Jugosllavia nuk ekziston më", deklaroi Ruzhdi Sefa, një zyrtar i lartë i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës (AAK), partia e tretë më e madhe në Kosovë, duke shtuar: "Tani varet nga populli i Kosovës të vendosë për statusin e tij të ardhshëm nëpërmjet një referendumi".

Media ballkanike e ndarë

Mediat -  si në Serbi,  ashtu dhe në Mal të Zi - ishin krejtësisht të ndara në reagimet e tyre rreth marrëveshjes për krijimin e një bashkimi mes dy shteteve. Disa në Serbi mbështesin presidentin jugosllav, Vojisllav Koshtunica, i cili e cilësoi marrëveshjen si “një fillim të ri”, ndërsa të tjerët mendojnë se Serbia ka bërë lëshime më shumë nga ç’duhet. Në Mal të Zi marrëveshja e sjellë prej Bashkimit Evropian është parë si një shitje prej nacionalistëve që mbështesin obcionin e pavarësisë, por është mirëpritur nga kundërshtarët, që duan lidhje të ngushta me Beogradin. “Bashkimi i ri mes Serbisë dhe Malit të Zi është një humbje e bashkimit që nuk ekziston as në teori dhe as në praktikë”, ka deklaruar Vlladan Batiq, udhëheqës i Partisë Kristiademokrate të Serbisë, në një opinion të publikuar nga gazeta beogradase “Blic”. “Kohë më parë Serbia ka qenë një shtet i pavarur… Ky imitim i shtetit nuk mund të zgjasë për shumë”. Madje edhe zyrtarët serbë, të cilët së fundi kanë mbështetur marrëveshjen, u ndjenë të përçarë. Zëvendëskryeministri jugosllav, Mirolub Labus, i tha gazetës “Blic” se termat e marrëveshjes nuk ishin në të vërtetë shumë të pranueshme, por shtoi se është detyruar të bjerë dakord me to përpara palës së tretë,  Bashkimit Evropian. “Unë nuk e fsheh që nuk jam shumë i lumtur, por ky është realiteti. Qëllimi kryesor, për të cilin unë rashë dakord të nënshkruaj marrëveshjen,  është se kjo është pikërisht e vetmja rrugë për integrimin në Evropë. Testi do të vijë në dymbëdhjetë muajt e ardhshëm”.

Shtet i zakonshëm

Ata të cilët janë frikësuar prej “thyerjes” së Jugosllavisë, dhanë një mendim për marrëveshjen,  duke e parë atë si një rrugë për të mbajtur një shtet të zakonshëm. Këto pikëpamje u pasqyruan nga shumë gazeta serbe, përfshi dhe “Danas”. Gazeta citonte një pensioniste në Beograd, Milena Biçiq, që thoshte: “Ka shumë arsye të mira për të qëndruar në federatën e Jugosllavisë. Mbi të gjitha, arsye emocionale”. Presidenti malazez, Millo Gjukanoviq,  nuk është vlerësuar shumë në vendin e tij, megjithëse disa analistë mendojnë se ai meriton një duartrokitje të fortë që mbrojti idetë e tij pro pavarësisë. “Është një gjë e mirë që rreziku i ndarjes brenda Malit të Zi është shmangur. Gjukanoviq ndaloi në “buzë të një grope të madhe” dhe ne e mirëpresim këtë, tha presidenti i Partisë Kombëtare të Malit të Zi, Dragan Shoç. Studenti Vojkan Radoviq, opinioni i të cilit ishte publikuar në gazetën “Gllas Cërnogoraca”, tha: “Mendoj se kjo duhej bërë kohë më parë. Serbia dhe Mali i Zi duhet të qëndrojnë së bashku”. Të tjerët mendojnë se Mali i Zi është “tradhtuar”, duke thënë se marrëveshja ishte një kompromis i shkruar dhe një humbje politike për zotin Gjukanoviq”. Mëri dhe iritim u shpërnda prej valëve radiofonike të stacionit që mbështet pavarësinë e vendit, “Radio Free Montenegro”, ndërsa dhjetra dëgjues të emocionuar kërkonin dorëheqjen e zotit Gjukanoviq. “Ne ndjehemi vërtet të tradhëtuar-ky është një turp”, tha një dëgjues. “Kjo është një tradhti e shkallës katastrofike, e korruptuar”, tha një tjetër. “Mendoj se gjëja më e ndershme për presidentin tonë, është dorëheqja”, u shpreh një dëgjues tjetër në Mal të Zi. "Koncepti i marrëdhënieve të reja mes Serbisë dhe Malit të Zi është i çmendur. Një mashtrim nga shteti nuk ka ekzistuar diku”. Humbja e emrit Jugosllavi ka sjellë “dhimbje” për disa analistë. Profesori Millanko Boroviq i tha gazetës “Dan”: “Nuk mund ta besoj këtë. Njëlloj sikur dikush vrau një pjesë timen. Siç unë kam humbur një pjesë së rinisë përgjithnjë. Jugosllavia ishte një tjetër emër për të gjitha bukuritë, që unë dhe brezi im kemi parë”. Shtypi boshnjak e mirëpriti marrëveshjen mes Serbisë dhe Malit të Zi. “Vdekja e tretë e Jugosllavisë” dhe “Jugosllavia mbaroi”, lexoheshin në faqet e para të dy të përditshmeve të Sarajevës, të cilat vuajtën shumë gjatë luftës që shpërtheu në vitin 1992 pasi Bosnja shpalli pavarësinë prej Jugosllavisë. Emri i ri i shtetit, Serbi dhe Mal i Zi,  është një lajm i mirë për të gjithë ata të cilët shpallën fundin e ekzistencës së Jugosllavisë, një dekadë më parë”, shkruante e përditshmja “Jutarnje novine”. Marrëveshja vetëm shtyn një epilog të paevitueshëm-fundin e idealit jugosllav,  që është përdorur në të shkuarën si mbulim për realizimin e projekteve për një shtet të madh, shkruhej në editorialin e “Dnevni avaz”. /Revista Lobi/

Copyright © 2002 intron-presse /HB/